Parafia
Historia parafii św. Mikołaja w Rychwałdzie
Parafia św. Mikołaja w Rychwałdzie jest miejscem, gdzie duch franciszkański przenika całą sferę duszpasterskiej posługi.
Początki parafii i pierwszy kościół
Są przypuszczenia, że parafia w Rychwałdzie istniała już w 1335 r., jednakże dane historyczne mówią o roku 1472 jako dacie jej powstania. Pierwszy kościół, fundowany przez właściciela Ziemi Żywieckiej, Mikołaja Komorowskiego, był drewniany. Konsekrował go biskup krakowski Erazm Ciołek w 1547 r.
Obraz Matki Bożej i rozwój kultu (XVII w.)
W 1644 r. właścicielka Ślemienia, Katarzyna z Komorowskich Grudzińska, darowała do kościoła rychwałdzkiego obraz Matki Bożej, który początkowo umieszczono w bocznym ołtarzu. Biskup krakowski Mikołaj Oborski dekretem ogłosił obraz jako cudowny i polecił szerzyć jego kult. 22 października 1678 r. obraz przeniesiono do głównego ołtarza.
Barokowa świątynia i wydarzenia XIX–XX w.
W połowie XVIII w. wybudowano w Rychwałdzie nowy murowany kościół w stylu barokowym, który konsekrował biskup Franciszek Potkański 2 lipca 1756 r. W tym samym dniu przeniesiono obraz Matki Bożej do nowego kościoła i umieszczono go również w głównym ołtarzu. W uroczystość Wniebowzięcia Najśw. Maryi Panny 1817 r. duchowieństwo dekanatu żywieckiego włożyło korony na obraz Matki Bożej Rychwałdzkiej. W pierwszej połowie XX w. przeprowadzono gruntowną odnowę świątyni, a w roku 1930 Paweł Palka z Łukowa na Podlasiu wykonał istniejącą do dziś polichromię.
Franciszkanie w Rychwałdzie i erygowanie klasztoru
3 lipca 1946 r. kardynał Stefan Adam Sapieha powierzył parafię rychwałdzką Zakonowi Franciszkanów. 11 lutego 1947 r. w Rychwałdzie został erygowany klasztor.
Koronacja papieska i prace przy sanktuarium (1965–1999)
Długotrwały kult Matki Bożej Rychwałdzkiej został uwieńczony 18 lipca 1965 r., gdy Prymas Polski kard. Stefan Wyszyński i arcybiskup krakowski kard. Karol Wojtyła ukoronowali obraz Matki Bożej koronami papieskimi. W połowie lat 70. zapoczątkowano odprawianie nabożeństw fatimskich. Pod koniec lat 70. rozpoczęto odnawianie ścian z zewnątrz kościoła i budowę odwodnienia. W latach 80. dokończono tę pracę i pokryto hełmy wieżowe blachą miedzianą. W połowie lat 80. od parafii rychwałdzkiej odłączono Pewel Ślemieńską i utworzono w niej samodzielną parafię. Odłączono również część Rychwałdku i przyłączono do nowo erygowanej parafii w Pewli Małej. W latach 90. uporządkowano plac kościelny i założono na nim oświetlenie elektryczne. 14 marca 1993 r. założono w kościele nowe, olejowe ogrzewanie. W drugiej połowie lat 90. sprawiono nowe, większe od dotychczasowych stacje Drogi Krzyżowej w kościele. 1 grudnia 1993 r. między biskupem Tadeuszem Rakoczym a prowincjałem o. Zdzisławem Gogolą została podpisana umowa o przekazaniu parafii św. Mikołaja w Rychwałdzie krakowskiej prowincji franciszkanów na okres 99 lat.
Dom rekolekcyjny, renowacje i tytuł bazyliki (2000–2017)
15 sierpnia 1995 r. poświęcono kamień węgielny budowanego domu rekolekcyjnego. W 2000 r. współbracia rychwałdzcy przenieśli się na rok do domu rekolekcyjnego, a w tym czasie wykonano generalny remont klasztoru. W tym też roku dom rekolekcyjny został przekazany pod zarząd Kurii Prowincjalnej. Zamieszkali w nim bracia z grupy rekolekcyjno-misyjnej. Początkowo nosił on nazwę Franciszkański Dom Rekolekcyjny „Quo vadis”. Obecnie nazywa się Franciszkański Dom Formacyjno-Edukacyjny.
W tym samym czasie kościół pokryto blachą miedzianą. W latach 2000–2004 dokonano odnowienia elewacji kościoła, odnowienia polichromii wewnątrz świątyni, odnowienia ołtarza głównego i ołtarzy bocznych, odnowienia zabytkowych feretronów, odnowienia muru kościelnego i kaplic znajdujących się w murze: Matki Bożej Fatimskiej i Ciemnicy.
W latach 2004–2012 wykonano w kościele ogrzewanie podłogowe, wymieniono ławki na nowe, odrestaurowano ołtarze boczne, zakupiono nowe wiedeńskie żyrandole oraz umeblowano zakrystię.
W 2012 r. rozpoczęto prace nad kamiennymi stacjami drogi krzyżowej w murze przykościelnym, które zakończono w 2014 r. Stacje projektowała mgr Dorota Walijewska, a wykonał je jej mąż Andrzej. W 2014 r., w związku ze zbliżającym się jubileuszem 50-lecia koronacji cudownego wizerunku Maryi papieskimi koronami, podjęto szereg prac renowacyjnych w sanktuarium. Wyremontowano organy, zamontowano sześć nowych lamp wiecznych, wymieniono blachę na hełmach wież kościoła, zrobiono nowe gabloty wotywne. Pracownia złotnicza Drapikowski Studio z Gdańska wykonała dla wizerunku Maryi „suknię wdzięczności” z ofiar wiernych i darczyńców oraz odnowiła korony i tabernakulum. Odrestaurowano również elewację zewnętrzną kościoła oraz poddano kompleksowej konserwacji cudami słynący obraz Matki Boskiej, czego podjęła się pracownia Marcin Chmielewski Modulus w Krakowie. Z tej pracowni wyszła też nowa kopia cudownego obrazu. 19 lipca 2015 r. pod przewodnictwem metropolity krakowskiego kard. Stanisława Dziwisza oraz Prymasa Polski abpa Wojciecha Polaka, w obecności prezydenta-elekta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy, obchodzono uroczyście złoty jubileusz koronacji łaskami słynącego obrazu Matki Bożej Rychwałdzkiej.
23 lipca 2017 r. podczas mszy św. dziękczynnej celebrowanej przez Prefekta Kongregacji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów kard. Roberta Saraha ogłoszono kościół pw. św. Mikołaja w Rychwałdzie Bazyliką Mniejszą.
o. Marek Hałambiec, o. Bogdan Kocańda
